نقش نوسانات قیمت میلگرد در هزینه ساخت وساز

در صنعت ساختمان سازی، قیمت مصالح ساختمانی نقش تعیین کننده ای در هزینه نهایی پروژه ها ایفا می کند. در میان این مصالح، میلگرد به عنوان یکی از اصلی ترین اجزای سازه های بتنی، تأثیر مستقیمی بر قیمت تمام شده ساخت وساز دارد. نوسانات قیمت میلگرد در سال های اخیر، به ویژه از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، به یکی از مهم ترین چالش های سازندگان، پیمانکاران و فعالان حوزه مسکن تبدیل شده است. بر اساس آمار انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، قیمت میلگرد از حدود ۴,۰۰۰ تومان در سال ۱۳۹۸ به بیش از ۳۵,۰۰۰ تومان در سال ۱۴۰۴ رسیده که رشدی بیش از ۷۴۳ درصدی را نشان می دهد. این افزایش نه تنها بر بودجه پروژه های عمرانی اثر می گذارد، بلکه بازار مسکن، سرمایه گذاری در بخش ساختمانی و حتی اقتصاد کلان کشور را تحت تأثیر قرار می دهد.
عوامل متعددی مانند نوسانات نرخ ارز، تغییرات قیمت جهانی فولاد و سیاست های داخلی در این نوسانات نقش دارند. برای مثال، در سال ۱۴۰۴، جهش نرخ دلار از ۸۵,۰۰۰ تومان به ۱۵۰,۰۰۰ تومان باعث شد قیمت میلگرد به سقف تاریخی خود برسد. این مقاله به بررسی دلایل نوسانات قیمت میلگرد، تأثیر آن بر هزینه ساخت وساز، قیمت مسکن و راهکارهای مدیریت این نوسانات می پردازد. با توجه به تاریخ فعلی (بهمن ۱۴۰۴ یا فوریه ۲۰۲۶)، پیش بینی ها نشان می دهد که نوسانات همچنان ادامه دار خواهد بود، مگر اینکه سیاست های پایدار اقتصادی اتخاذ شود.

میلگرد چیست و چرا در ساخت وساز اهمیت دارد؟

میلگرد، که به آن آرماتور نیز گفته می شود، نوعی فولاد تقویت شده است که برای افزایش مقاومت کششی بتن در سازه های ساختمانی مورد استفاده قرار می گیرد. بتن به تنهایی مقاومت فشاری بالایی دارد، اما در برابر نیروهای کششی ضعیف است. بنابراین، ترکیب بتن با میلگرد منجر به ایجاد بتن آرمه می شود که اساس بسیاری از سازه های مدرن است. میلگردها در انواع ساده A1 و آجدار A2، A3، A4 تولید می شوند و بر اساس استانداردهای ملی مانند ISIRI 3132 یا استانداردهای بین المللی مانند ASTM طبقه بندی می گردند.
اهمیت میلگرد در ساختمان سازی فراتر از یک مصالح ساده است. آن شامل:
•    افزایش مقاومت و ایمنی سازه: میلگردها نیروهای کششی ناشی از بارهای زنده و مرده را تحمل می کنند و از ترک خوردگی بتن جلوگیری می نمایند.
•    افزایش طول عمر ساختمان: با جلوگیری از خوردگی و زنگ زدگی (در میلگردهای اپوکسی یا گالوانیزه)، عمر مفید سازه تا ۵۰-۷۰ سال افزایش می یابد.
•    تحمل نیروهای کششی و لرزه ای: در مناطق زلزله خیز مانند ایران، میلگردهای آجدار نقش کلیدی در جذب انرژی لرزه ای دارند. بر اساس مقررات ملی ساختمان (مبحث ۹)، حداقل مصرف میلگرد در سازه های بتنی الزامی است.
•    نقش کلیدی در سازه های بتنی و بتن آرمه: بیش از ۸۰% ساختمان های مسکونی در ایران از اسکلت بتنی استفاده می کنند، که میلگرد بخش عمده ای از هزینه مصالح آن را تشکیل می دهد.
با توجه به مصرف بالای میلگرد در پروژه های ساختمانی، قیمت آن سهم قابل توجهی از هزینه ساخت را تشکیل می دهد. آمار مرکز آمار ایران نشان می دهد که در سال ۱۴۰۴، هزینه ساخت هر مترمربع ساختمان از ۱۵ میلیون تومان در سال ۱۴۰۳ به ۲۵ میلیون تومان افزایش یافته، که بخش عمده آن به دلیل رشد ۶۳.۵% قیمت میلگرد و آهن آلات است.

عوامل مؤثر بر نوسانات قیمت میلگرد
نوسانات قیمت میلگرد نتیجه ترکیبی از عوامل داخلی و جهانی است. در ادامه به بررسی دقیق تر این عوامل می پردازیم:
1.    قیمت جهانی فولاد: میلگرد محصولی فولادی است و قیمت آن به طور مستقیم از نوسانات بازار جهانی فولاد تأثیر می پذیرد. افزایش قیمت سنگ آهن، انرژی و حمل ونقل در سطح جهانی می تواند قیمت میلگرد را بالا ببرد. بر اساس پیش بینی Fitch Solutions، قیمت سنگ آهن در سال ۲۰۲۵ به طور متوسط ۱۰۰ دلار در هر تن خواهد بود و در سال ۲۰۲۶ به ۸۵ دلار کاهش می یابد، که این کاهش می تواند به ثبات قیمت فولاد کمک کند. اما در ایران، به دلیل وابستگی به واردات مواد اولیه، این نوسانات مستقیماً منتقل می شود.
2.    نرخ ارز: در کشورهایی مانند ایران، نرخ ارز نقش مهمی در قیمت میلگرد دارد. تغییرات قیمت دلار باعث افزایش هزینه مواد اولیه، تجهیزات تولید و صادرات میلگرد می شود. برای مثال، جهش دلار در سال ۱۴۰۴ منجر به افزایش ۵۰% قیمت میلگرد شد. تحریم های بین المللی نیز این عامل را تشدید کرده، زیرا دسترسی به فناوری های نوین تولید را محدود می کند.
3.    عرضه و تقاضا در بازار داخلی: در فصل های پررونق ساخت وساز، مانند بهار و تابستان، تقاضا برای میلگرد افزایش می یابد و همین موضوع باعث بالا رفتن قیمت می شود. در مقابل، رکود ساخت وساز می تواند موجب کاهش قیمت میلگرد گردد. آمار نشان می دهد که مصرف ظاهری فولاد در ایران از ۲۱.۸ میلیون تن در سال ۱۳۸۹ به حدود ۱۴-۱۵ میلیون تن در سال های اخیر کاهش یافته، که بخشی از آن به رکود اقتصادی مربوط است.
4.    هزینه انرژی و تولید: تولید میلگرد نیازمند انرژی بالاست. افزایش قیمت برق، گاز و سوخت، هزینه تولید را بالا برده و مستقیماً بر قیمت نهایی میلگرد اثر می گذارد. در سال ۱۴۰۴، افزایش هزینه های انرژی منجر به رشد ۴۹.۷% میانگین قیمت مصالح شد.
5.    سیاست های دولتی و محدودیت های صادرات: قوانین صادرات و واردات، مالیات ها و سیاست های کنترلی دولت می توانند موجب نوسان قیمت میلگرد در بازار شوند. برای مثال، تحریم ها و محدودیت های صادراتی ایران را از بازارهای جهانی دور کرده و بر تولید داخلی فشار آورده است. همچنین، سیاست های حمایتی مانند یارانه انرژی می تواند بر قیمت تأثیرگذار باشد.
علاوه بر این، عوامل بین المللی مانند تولید بیش از حد فولاد در چین (بزرگ ترین تولیدکننده جهان) و تنش های ژئوپلیتیکی نیز نقش دارند. پیش بینی گلدمن ساکس نشان می دهد که قیمت سنگ آهن در سال ۲۰۲۶ به ۹۳ دلار در هر تن افزایش یابد، که می تواند بر قیمت میلگرد ایران تأثیر مثبت بگذارد.
تأثیر نوسانات قیمت میلگرد بر هزینه ساخت وساز
افزایش قیمت میلگرد مستقیماً بر هزینه تمام شده پروژه های ساختمانی اثر می گذارد. در پروژه های بتنی، میلگرد حدود ۲۰-۳۰% از هزینه مصالح را شامل می شود.
•    افزایش هزینه تمام شده پروژه: هرگونه افزایش در قیمت میلگرد، هزینه اجرای اسکلت، ستون ها و فونداسیون را بالا می برد. بر اساس گزارش مرکز آمار، هزینه ساخت مسکن در سال ۱۴۰۴ ۶۶.۷% افزایش یافته است.
•    برهم خوردن برآوردهای مالی: پیمانکاران معمولاً پیش از شروع پروژه، برآوردی از هزینه ها تهیه می کنند. نوسانات ناگهانی قیمت میلگرد باعث می شود این برآوردها دقت خود را از دست بدهند و پروژه با کسری بودجه مواجه شود. مثلاً در پروژه های بزرگ مانند مسکن مهر، این نوسانات منجر به تأخیرهای گسترده شد.
•    کاهش سود سازندگان و پیمانکاران: افزایش قیمت میلگرد بدون افزایش متناسب قیمت فروش، منجر به کاهش سود سازندگان می شود. در برخی موارد، این موضوع حتی باعث زیان ده شدن پروژه های ساختمانی خواهد شد.
•    تأخیر یا توقف پروژه ها: در شرایطی که قیمت میلگرد به طور ناگهانی افزایش می یابد، برخی سازندگان ناچار به توقف موقت یا دائم پروژه می شوند تا بازار به ثبات برسد. آمار نشان می دهد که در سال های رکود، بیش از ۳۰% پروژه ها متوقف شده اند.
برای مثال، در یک ساختمان مسکونی ۵ طبقه با مساحت ۱۰۰۰ مترمربع، مصرف میلگرد حدود ۵۰-۷۰ کیلوگرم در هر مترمربع است، که با قیمت فعلی حدود ۳۵,۰۰۰ تومان، هزینه ای بیش از ۳۵ میلیارد تومان را تحمیل می کند.
تأثیر نوسانات قیمت میلگرد بر قیمت مسکن
افزایش هزینه ساخت، در نهایت به خریداران منتقل می شود. زمانی که قیمت میلگرد بالا می رود:
•    هزینه ساخت افزایش می یابد
•    قیمت تمام شده هر مترمربع مسکن بیشتر می شود
•    قیمت فروش واحدهای مسکونی افزایش پیدا می کند
به همین دلیل، نوسانات قیمت میلگرد یکی از عوامل مهم افزایش قیمت مسکن محسوب می شود و می تواند قدرت خرید مصرف کنندگان را کاهش دهد. بر اساس گزارش ها، قیمت مسکن در تهران از سال ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۴ بیش از ۵۰% رشد داشته، که بخش عمده آن به دلیل افزایش قیمت مصالح مانند میلگرد است. این افزایش نه تنها بازار خرید را تحت تأثیر قرار می دهد، بلکه بازار اجاره را نیز گران تر می کند، زیرا مالکان هزینه های بالاتر ساخت را جبران می کنند.
نقش نوسانات قیمت میلگرد در پروژه های عمرانی دولتی
پروژه های عمرانی دولتی مانند پل ها، راه ها، مدارس و بیمارستان ها نیز به شدت تحت تأثیر قیمت میلگرد هستند. افزایش قیمت میلگرد می تواند:
•    باعث افزایش هزینه های عمرانی دولت شود
•    اجرای پروژه ها را با تأخیر مواجه کند
•    نیاز به اصلاح قراردادها و بودجه های مصوب ایجاد کند
برای مثال، در پروژه های ملی مانند بزرگراه تهران-شمال، نوسانات قیمت میلگرد منجر به افزایش بودجه از ۱۰ هزار میلیارد به ۱۵ هزار میلیارد تومان شده است. در نتیجه، مدیریت قیمت میلگرد برای پروژه های ملی از اهمیت بالایی برخوردار است. آمار مصرف میلگرد در ایران نشان می دهد که سالانه حدود ۹-۱۱ میلیون تن تولید می شود، که بخش عمده آن در پروژه های دولتی مصرف می گردد.
راهکارهای مدیریت نوسانات قیمت میلگرد
برای مقابله با نوسانات، راهکارهای زیر پیشنهاد می شود:
1.    خرید به موقع و هوشمندانه: رصد بازار و خرید میلگرد در زمان مناسب می تواند تأثیر زیادی در کاهش هزینه ها داشته باشد. استفاده از ابزارهای دیجیتال برای پیش بینی قیمت مفید است.
2.    عقد قراردادهای منعطف: استفاده از قراردادهایی که امکان تعدیل قیمت را فراهم می کنند، ریسک نوسانات قیمت میلگرد را کاهش می دهد. قراردادهای آتی در بورس کالا گزینه خوبی است.
3.    انبار کردن میلگرد در پروژه های بزرگ: در پروژه های بزرگ، خرید عمده و ذخیره میلگرد در زمان مناسب می تواند از افزایش هزینه ها جلوگیری کند.
4.    استفاده از مشاوره تخصصی بازار آهن: مشورت با کارشناسان بازار آهن و فولاد می تواند به تصمیم گیری بهتر در زمان خرید کمک کند.
علاوه بر این، استراتژی هایی مانند خرید مرحله ای، انتخاب تأمین کنندگان معتبر، تحلیل داده ها و استفاده از مهندسی ارزش می تواند هزینه ها را بهینه کند. برای مثال، بهینه سازی طراحی سازه می تواند مصرف میلگرد را تا ۲۰% کاهش دهد.
آینده قیمت میلگرد و ساخت وساز
با توجه به شرایط اقتصادی، نرخ ارز و وضعیت بازار جهانی فولاد، پیش بینی می شود نوسانات قیمت میلگرد همچنان ادامه دار باشد. پیش بینی ها برای سال ۲۰۲۶ نشان می دهد که قیمت فولاد جهانی به حدود ۳,۰۸۰ یوان چین در هر تن برسد، اما در ایران، با توجه به تحریم ها و رکود، قیمت میلگرد ممکن است بین ۳۰,۰۰۰ تا ۴۰,۰۰۰ تومان نوسان کند. بنابراین، سازندگان و فعالان صنعت ساختمان باید با برنامه ریزی دقیق و مدیریت ریسک، خود را با این شرایط تطبیق دهند. رشد ۴.۵% بازار آهن ایران در سال ۲۰۲۵ می تواند نویدبخش باشد، اما چالش هایی مانند کاهش تقاضا و افزایش هزینه ها باقی می ماند.
جمع بندی
نوسانات قیمت میلگرد تأثیر مستقیمی بر هزینه ساخت وساز، قیمت مسکن و سودآوری پروژه های عمرانی دارد. از افزایش هزینه های ساخت گرفته تا تأخیر در اجرای پروژه ها، همگی از پیامدهای تغییرات قیمت این محصول استراتژیک هستند. آگاهی از عوامل مؤثر بر قیمت میلگرد و به کارگیری راهکارهای مناسب می تواند به کاهش ریسک های اقتصادی و مدیریت بهتر پروژه های ساختمانی کمک کند. در نهایت، سیاست گذاری های پایدار دولتی و استفاده از فناوری های نوین می تواند به ثبات بازار کمک کند.