نبشی در سازه های فولادی چیست؟ مشخصات فنی، انواع و کاربردهای کامل نبشی فولادی

نبشی فولادی یکی از پرکاربردترین مقاطع باز در صنعت ساختمان سازی و سازه های فلزی ایران است. این پروفیل L شکل با دو بال عمود بر هم، نقش کلیدی در اتصالات فولادی، تقویت سازه، مهاربندها و اجرای پروژه های صنعتی ایفا می کند. اگر به دنبال اطلاعات جامع درباره مشخصات فنی نبشی، انواع نبشی فابریک و پرسی، کاربرد نبشی در ساختمان، استاندارد نبشی و نکات مهم خرید هستید. 
نبشی به دلیل شکل هندسی ساده L، سهولت اجرا، قیمت مناسب و تنوع ابعادی، در بیش از ۷۰٪ پروژه های فولادی ایران استفاده می شود. از اتصال تیر به ستون و بادبندها گرفته تا سوله های صنعتی، پله فلزی، نرده کشی و تقویت لرزه ای، نبشی حضوری همیشگی دارد. در ادامه به بررسی دقیق قیمت نبشی انواع نبشی، وزن نبشی، استانداردهای تولید، مزایا و معایب و نکات طراحی می پردازیم تا انتخاب بهینه برای پروژه تان داشته باشید.

۱. نبشی چیست؟ معرفی کامل نبشی فولادی

نبشی یا انگل (Angle Bar)  مقطع فولادی باز با سطح مقطع به شکل حرف L است که از دو بال Leg یا Wing با زاویه دقیق ۹۰ درجه تشکیل شده. این مقطع به دلیل تقارن نسبی، مرکز ثقل خارج از مرکز و قابلیت اتصال آسان، برای انتقال نیروهایی مانند برش، کشش، فشار و لنگر جزئی ایده آل است.

در نقشه های سازه ای ایران، نبشی با نماد   L نشان داده می شود؛ مثلاً:
•    L ۱۰۰×۱۰۰×۱۰  نبشی بال مساوی، طول هر بال ۱۰۰ میلی متر، ضخامت ۱۰ میلی متر
•    L ۱۲۰×۸۰×۸  نبشی بال نامساوی
نبشی معمولاً در طول های ۶ و ۱۲ متری عرضه می شود و در بازار ایران به دو روش تولید اصلی موجود است.

۲. انواع نبشی فولادی (فابریک و پرسی – بال مساوی و نامساوی)

انتخاب نوع نبشی تأثیر مستقیم بر ایمنی، هزینه و عمر سازه دارد.

۲.۱. نبشی فابریک نورد گرم 

•    تولید مستقیم از شمش در خط نورد گرم
•    دقت ابعادی بالا، سطح صاف، گوشه های گرد (Fillets) مناسب برای جوشکاری
•    مقاومت مکانیکی بهتر (تسلیم و کشش یکنواخت)
•    مناسب پروژه های سنگین، اتصالات گیردار، سازه های لرزه ای و بار دینامیکی

۲.۲. نبشی پرسی خم کاری شده 

•    تولید از خم ورق فولادی در پرس
•    قیمت پایین تر، لبه های تیزتر، دقت کمتر
•    مناسب پروژه های سبک، نرده سازی، قفسه بندی، سازه های موقت و غیرباربر

۲.۳. نبشی بال مساوی vs بال نامساوی

•    بال مساوی (Equal Leg): تقارن بالا، محاسبات ساده تر، پرفروش ترین نوع در ایران (مثل ۵۰×۵۰، ۸۰×۸۰، ۱۰۰×۱۰۰)
•    بال نامساوی (Unequal Leg): برای اتصالات نامتقارن، سطح تماس بیشتر در یک جهت، تقویت لبه های خاص

۳. مشخصات فنی نبشی – ابعاد، وزن، جنس و استانداردها

۳.۱. ابعاد و سایزهای رایج نبشی در ایران

بال ها از ۲۰×۲۰ تا ۲۰۰×۲۰۰ میلی متر، ضخامت ۳ تا ۲۰ میلی متر. سایزهای پرفروش:
•    نبشی ۴۰×۴۰×۴
•    نبشی ۵۰×۵۰×۵
•    نبشی ۶۰×۶۰×۶
•    نبشی ۸۰×۸۰×۸
•    نبشی ۱۰۰×۱۰۰×۱۰

۳.۲. فرمول تقریبی وزن نبشی (kg/m)

وزن ≈ ۰.۰۰۷۸۵ × (بال۱ + بال۲ – ضخامت) × ضخامت برای وزن دقیق همیشه از جدول اشتال یا ISIRI استفاده کنید.

۳.۳. جنس و گریدهای رایج نبشی

•    St37-2  رایج ترین، تنش تسلیم ۲۳۵ MPa، مناسب سازه های معمولی
•    St44-2  تنش بالاتر ≈ ۲۷۵ MPa
•    St52-3  برای بار سنگین، خستگی و شرایط سخت ≈ ۳۵۵ MPa

۳.۴. استانداردهای تولید نبشی در ایران و جهان

•    استاندارد ملی ایران: ISIRI 13968
•    اروپایی: EN 10056
•    آلمانی: DIN 1028 / 1029
•    آمریکایی: ASTM A36
•    روسی: GOST 8509 / 8510

۴. کاربردهای نبشی در سازه های فولادی و صنعت

نبشی تقریباً در همه بخش های سازه ای کاربرد دارد:

۴.۱. اتصالات فولادی با نبشی

•    اتصال تیر به ستون نشیمن، جان، روسری
•    اتصال بادبندها و مهاربندهای همگرا/واگرا
•    اتصالات خرپا مورب و عمودی
•    اتصالات ساده و نیمه صلب

۴.۲. تقویت و مقاوم سازی سازه

•    تقویت گوشه های بتن و فولاد
•    ساخت ستون نبشی دوبل (Back-to-Back)
•    مهار جانبی دیوارها و جلوگیری از کمانش
•    مقاوم سازی لرزه ای ساختمان های قدیمی

۴.۳. کاربرد نبشی در سازه های صنعتی و سبک

•    اسکلت سوله صنعتی و کشاورزی
•    پله فلزی، نرده، حفاظ و راه پله اضطراری
•    سازه LSF (Light Steel Frame)
•    دکل برق، مخابرات و آنتن
•    تیرچه کرمیت لبه تحتانی
•    شاسی ماشین آلات، نوار نقاله، آسانسور

۴.۴. سایر کاربردها

•    پایه علائم ترافیکی
•    پشتیبانی سینی کابل و لوله کشی
•    قفسه بندی انبار و سردخانه

۵. مزایا و معایب نبشی فولادی

مزایای نبشی

•    نصب و اجرای آسان (برش، جوش، پیچ ساده)
•    تنوع ابعادی بسیار بالا
•    قیمت اقتصادی نسبت به تیرآهن و پروفیل بسته
•    دسترسی آسان در بازار آهن ایران
•    قابلیت استفاده منفرد یا مرکب
•    وزن کم و حمل راحت

محدودیت ها و معایب نبشی

•    مقاومت خمشی و پیچشی پایین (مقطع باز)
•    حساسیت به کمانش در اعضای فشاری بلند
•    سطح مقطع موثر کمتر برای بارهای سنگین
•    نیاز به رنگ آمیزی یا گالوانیزه در محیط خورنده
•    تمرکز تنش در گوشه ها هنگام جوشکاری

۶. نکات مهم طراحی و اجرای نبشی در پروژه های فولادی

۱. نکات مهم در طراحی نبشی

۱–۱. انتخاب نوع مناسب نبشی
در مرحله طراحی، انتخاب بین نبشی فابریک یا پرسی اهمیت زیادی دارد. برای اعضای باربر و اتصالات حساس، استفاده از نبشی فابریک به دلیل مقاومت و یکنواختی بیشتر توصیه می شود.
۱–۲. بررسی بارهای وارد بر نبشی
نبشی ها ممکن است تحت تأثیر نیروهای کششی، فشاری، برشی و خمشی قرار گیرند. طراح باید نوع بارگذاری و ترکیب بارها را به دقت بررسی کرده و ابعاد نبشی را بر اساس آیین نامه های معتبر انتخاب کند.
۱–۳. کنترل کمانش
به دلیل شکل L مانند، نبشی ها نسبت به کمانش حساس هستند؛ به ویژه در اعضای فشاری با طول زیاد. کنترل نسبت لاغری و در نظر گرفتن مهاربندی مناسب از الزامات طراحی است.
۱–۴. رعایت استانداردها و آیین نامه ها
طراحی نبشی باید مطابق آیین نامه هایی مانند مبحث دهم مقررات ملی ساختمان، AISC یا Eurocode انجام شود تا ایمنی و عملکرد مناسب سازه تضمین گردد.

۲. نکات مهم در اجرای نبشی

۲–۱. دقت در نصب و تراز
در زمان اجرا، نبشی ها باید به صورت کاملاً تراز و مطابق نقشه های اجرایی نصب شوند. هرگونه انحراف می تواند باعث تمرکز تنش و کاهش ظرفیت اتصال شود.
۲–۲. کیفیت اتصالات
اتصال نبشی ها معمولاً به صورت پیچی یا جوشی انجام می شود. استفاده از پیچ و الکترود مناسب، رعایت فاصله پیچ ها و کیفیت جوش از عوامل بسیار مهم در عملکرد نهایی نبشی است.
۲–۳. جلوگیری از خوردگی
در پروژه های فولادی، محافظت نبشی در برابر زنگ زدگی با استفاده از رنگ، گالوانیزه یا پوشش های ضدخوردگی ضروری است، به ویژه در محیط های مرطوب یا صنعتی.
۲–۴. کنترل کیفیت و بازرسی
پس از نصب، باید نبشی ها از نظر ابعاد، محل نصب، کیفیت جوش یا پیچ ها و تطابق با نقشه ها مورد بازرسی قرار گیرند.

۳. خطاهای رایج در طراحی و اجرا

•    انتخاب نبشی با ابعاد یا ضخامت نامناسب
•    بی توجهی به اثر کمانش
•    اجرای نادرست جوش یا پیچ
•    عدم تطابق اجرا با نقشه های طراحی

نتیجه گیری: چرا نبشی همچنان کلیدی ترین مقطع فولادی است؟

نبشی فولادی با وجود سادگی ظاهری، به دلیل انعطاف پذیری، اقتصاد و کارایی بالا، جایگزین ناپذیر باقی مانده است. انتخاب درست نوع نبشی فابریک/پرسی، سایز، گرید و روش اتصال می تواند تفاوت زیادی در ایمنی، هزینه و دوام سازه ایجاد کند.
اگر پروژه ای در دست دارید (سوله، ساختمان، مقاوم سازی یا صنعتی)، حتماً با مهندس محاسب و ناظر مشورت کنید و از نبشی استاندارد و معتبر استفاده نمایید.

سوالات متداول (FAQ)

•    نبشی فابریک بهتر است یا پرسی؟  برای سازه های اصلی و باربر، حتماً فابریک.
•    وزن نبشی ۸۰×۸۰×۸ چقدر است؟  حدود ۱۰.۰۶ کیلوگرم بر متر.
•    قیمت نبشی امروز چقدر است؟  برای قیمت به روز بازار آهن را چک کنید (متغیر با سایز و کارخانه).