خرسک و شلاکه آهن؛ ضایعاتی با ارزش فراوان

یکی از قراضه‌های آهنی که از نظر اقتصادی ارزش فراوانی دارند، خرسک و شلاکه آهن هستند. این مواد هنگام ذوب سنگ‌آهن و همچنین تولید فلزات، حاصل می‌شوند. خرسک و شلاکه آهن معمولاً درصد خلوص مناسبی دارند و به همین خاطر نسبت به دیگر قراضه‌های آهنی قیمت بیشتری دارند. یکی از ویژگی‌های اصلی خرسک و شلاکه این است که می‌توان آن‌ها را دوباره به خط تولید اضافه نمود. این مواد می‌توانند خود را با شرایط آب و هوایی گوناگون، تطبیق دهند. از این ضایعات در تولید قطعات مختلف و ساخت ماشین‌آلات استفاده می‌کنند. با ما همراه باشید تا این ضایعات کاربردی را از جنبه‌های گوناگون بررسی کنیم. 

خرسک و شلاکه آهن چیست؟

خرسک و شلاکه یکی از مواد اصلی و تشکیل‌دهنده آهن به شمار می‌روند. همان‌طور که اطلاع دارید، در فرایند تولید فلزات، سنگ‌های معدنی را توسط کوره‌ها ذوب می‌کنند و سپس آن‌ها را در کوره‌ها به دو شیوه شکل می‌دهند. در روش اول، ناخالصی‌ها در سطح بالای مواد مذاب، فرم می‌گیرند. در روش دوم نیز مواد خالص در سطح پایینی مواد مذاب، فرم خود را تغییر می‌دهند. در متریال‌های ناخالص، مقداری اکسیدهای فلزی و سیلیکات وجود دارد که به دلیل وزن کم، در سطح بالای مواد مذاب قرار می‌گیرند. 
به این موادی که در سطح بالایی مواد مذاب وجود دارند، سرباره گفته می‌شود. بعد از این که مواد در درون کوره‌های بلند تحت حرارت قرار گرفتند، سرباره‌ها را از بخش فوقانی کوره بیرون می‌آورند و در همین حال نیز فلز ذوب شده را از طریق قسمت تحتانی به بیرون انتقال می‌دهند. بعد از این که سرباره‌ها از کوره خارج شدند توسط حوضچه‌های آب، سرد می‌شوند. به این مواد به دست آمده خرسک و شلاکه می‌گویند. 

برای اطلاع از قیمت نبشی و محصولات فولادی می توانید به سایت مراجعه کنید.

عملیات تولید انواع خرسک و شلاکه آهن 

در عملیات تولید خرسک و شلاکه آهن، بعد از این که سرباره به درون چاله انتقال می‌یابد، می‌توان شلاکه و خرسک را با استفاده از راهکارهای گوناگونی از هم جدا نمود. خرسک‌ها به‌وسیله دستگاه هیلتی از شلاکه ها جدا می‌شوند. این دستگاه ظاهری شبیه مته دارد و با نوک خود ضایعات خرسک را بر می‌دارد. اندازه شلاکه ها نسبت به خرسک‌ها کوچک‌تر است و به همین دلیل نوک مته نمی‌تواند آن‌ها را بردارد. خرسک‌ها نیز با روش‌های متفاوتی به نام کلوخه‌ای و ورقه‌ای به وجود می‌آیند از نظر کیفی نیز 3 درجه‌بندی مختلف دارند: 

•    خرسک‌های بال میل شده که از طریق دستگاهی که مانند آسیاب عمل می‌کند، ریزتر می‌شوند. 
•    خرسک‌های چکش خوره که همان دستگاه پیکور هستند. 
•    خرسک‌های تمیز نشده از نظر سایز بزرگ‌تر هستند و در فراوری کارخانه‌ها استفاده می‌شوند. 
•    خرسک‌های ورقه‌ای، وسعت بیشتری دارند و به همین دلیل تمیزکردن آن‌ها آسان است. وزن و خلوص بیشتر نمونه‌های ورقه‌ای آن‌ها را بسیار محبوب‌تر کرده است. 
شلاکه ها نیز مانند خرسک‌ها دارای سه دسته‌بندی هستند که عبارت‌اند از: 
•    شلاکه بال میل شده که خلوص 100 درصد دارند و هنگامی که بخواهند درجه خلوص را بیشتر کنند از آن‌ها استفاده می‌کنند. 
•    شلاکه‌های تمیز نشده که در مقایسه با دیگر محصولات قیمت بسیار کمتری دارند. 
•    شلاکه‌های چکش‌خورده که در صنعت فولاد کاربرد فراوانی دارند. 

کاربردهای خرسک و شلاکه آهن 

خرسک و شلاکه را در کوره‌های تولید فلزهای مختلف به کار می‌برند. حال نکته‌ای که شما باید بدانید این است که کوره‌های تولید انواع مختلف آهن و کوره قوس تولید انواع فولاد، هر دو از نمونه‌های گوناگونی از شلاکه و خرسک استفاده می‌کنند. علت این موضوع ترکیبات شیمیایی است که هر یک از این متریال‌ها در زمان تولید دارند. سرباره آهن خام در ترکیبات خود از موادی مانند آلومینوسیلیکات کلسیم و سیلیکات‌ها بهره می‌برد، در حالی که سرباره فولاد عنصرهایی مانند فریت‌های کلسیم، منیزیم، سیلیکات کلسیم، منگنز، کلسیم، آلومینیوم و اکسیدهای آهن را در خود جای‌داده است. 
وجود هر یک از این مواد سبب شده است تا شلاکه و خرسک کاربردهای متفاوتی داشته باشند. مقدار زیادی از شلاکه‌های فولاد بال میل را به عنوان قراضه برای تولید میلگرد به کار می‌برند. این یکی از کلیدی‌ترین کاربردهای شلاکه و خرسک آهن محسوب می‌گردد. از دیگر کاربردهای این مواد می‌توان به تولید سیمان پرتلند اشاره نمود. سیمان پرتلند را برای تولید بتن مسلح به کار می‌برند. وجود این عناصر در سیمان پرتلند سبب افزایش مقاومت ساختمان‌ها می‌گردد. ترکیب میلگرد و سیمان پرتلند و استفاده از آن‌ها در آرماتوربندی نیز استحکام زیادی به ساختمان می‌بخشد. 
از دیگر کاربردی که شلاکه ها و خرسک‌ها دارند، می‌توان صنعت جوشکاری را نام برد. به طور مثال، زمانی که بخواهند دو میلگرد را به هم جوش بدهند از شلاکه و خرسک استفاده می‌کنند. برآمدگی‌هایی که در نقطه جوش وجود دارد همان شلاکه یا گل جوش است. اهمیت گل جوش‌ها هنگامی مشخص می‌گردد که دو نبشی از این طریق به هم وصل می‌شوند. 

فاکتورهای تأثیرگذار بر قیمت خرسک و شلاکه 

عوامل متعددی وجود دارند که بر قیمت نهایی قراضه‌های آهن تأثیرگذار هستند. اولین مورد درجه خلوص این مواد است. هر دو این مواد از ناخالصی‌ها حاصل می‌شوند که میزان این ناخالصی‌ها در کارخانه‌های مختلف با یکدیگر متفاوت است. این وجه تمایزها به دلیل نوع سردکردن مواد، متریال استفاده شده در کوره و همچنین زمان تخلیه آن‌ها ایجاد می‌شود. کاهش مقدار این ناخالصی‌ها، هزینه نهایی قراضه‌ها را افزایش می‌دهد. به همین دلیل برای کاهش میزان این ناخالصی‌ها، شلاکه و خرسک را با دستگاه‌های مختلفی از هم تمیز می‌دهند. درصد پرتی نیز عامل مهم دیگری است که بر قیمت نهایی خرسک و شلاکه اثرگذار است. با کاهش درصد کربن موجود در مواد، مقدار پرتی نیز کاهش می‌یابد. اندازه کوره نیز سبب می‌شود که مواد به شیوه متفاوتی خرد شوند که این عامل نیز قیمت نهایی را دستخوش تغییر می‌کند. 

تفاوت بین خرسک و شلاکه آهن

شلاکه و خرسک از محصولات جانبی به شمار می‌روند که از انجام عملیات بر روی فولاد و آهن به دست می‌آیند. این ناخالصی‌ها بعد از اجرای فرایند ذوب روی سنگ‌آهن، از آن جدا می‌شوند و به صورت جامد بر سطح مواد مذاب می‌نشینند. این دو محصول از نظر شکل ظاهری، کاربردها و همچنین ترکیبات شیمیایی با هم تفاوت دارند. خرسک‌ها معمولاً به شکل توده‌های بزرگ و نامنظمی هستند که از کوره‌های فولادی به دست می‌آیند. ترکیب‌های شیمیایی این محصول اکسیدهای فلزی و سیلیکات‌ها است.
 وزن بالا و اندازه بزرگ این توده‌ها سبب می‌گردد تا برای خردکردن و کوچک نمودن آن‌ها به تجهیزات و دستگاه‌های خاصی احتیاج داشته باشیم. به طور کلی، ترکیبات شیمیایی شلاکه ها ساده‌تر از خرسک‌ها است. شلاکه ها به شکل ورق‌های ضخیم یا نازک ظاهر می‌شوند و ترکیب شیمیایی موجود در آن‌ها نیز مشخص‌تر است. این مواد را معمولاً در کوره‌های فولاد ضدزنگ و چدنی تولید می‌کنند. ترکیب شیمیایی منحصربه‌فرد سبب شده است تا شلاکه ها از نظر کارایی در صنایع گوناگون تنوع بیشتری داشته باشند.  

جمع‌بندی
خرسک و شلاکه آهن یکی از قراضه‌های ارزشمند آهن محسوب می‌شوند که در بخش‌های گوناگون صنعتی کاربرد دارند. این سرباره‌ها انواع متنوعی دارند که شامل خرسک بال میل شده، خرسک تمیز نشده، خرسک چکش‌خوار، شلاکه بال میل شده، تمیز نشده و چکش‌خوار می‌شوند. این درجه‌بندی بر اساس کیفیت هر یک از این مواد صورت گرفته است. درجه خلوص و درصد پرتی از جمله عواملی هستند که قیمت ضایعات آهنی را افزایش می‌دهند.
 خرسک‌ها و شلاکه ها نقش مهمی در تولید میلگرد دارند. این قطعه کاربردی در صنعت ساختمان کاربرد فراوانی دارد. شما مخاطبان عزیز می‌توانید جهت اطلاع از قیمت تیرآهن هاش یا سایر مقاطع فولادی و خرید آن‌ها از سراسر ایران از طریق سایت فولاد فیدار اقدام کنید. پرسنل ما می‌توانند شما را برای یک خرید مناسب و دقیق راهنمایی کنند.