1402 / 08 / 03
مولیبدن چیست و چه کاربردی در صنعت دارد؟
عنصر مولیبدن (molybdenum) که با نماد شیمیایی Mo نشان داده می شود، جزء عناصر ضروری شناخته شده است. مولیبدن که نام آن از واژه یونانی “Molybdos” گرفته شده و به معنی شبیه سرب می باشد، با عدد اتمی ۴۲ در دوره پنجم جدول تناوبی قرار دارد. این عنصر، به طور آزاد در طبیعت یافت نمی شود و به صورت کانی های مولیبدنیت وجود دارد. رنگ عنصر مولیبدن تقریبا سفید مایل به خاکستری بوده و در حالت توده ای به رنگ سفید نقره ای درخشنده و هنگام پودری به رنگ خاکستری تیره نیز تبدیل می شود. این عنصر دارای ویژگی هایی اعم از: هدایت حرارت، مقاومت در برابر خوردگی، قابلیت تحمل فشار و دمای بالا و... می باشد. لذا، تمامی این ویژگی ها سبب شده اند تا عنصر مولیبدن در صنعت فولادسازی، جوشکاری، پزشکی، خودروسازی و... کاربرد گسترده ای داشته باشد. برای آشنایی بیشتر با این عنصر و کاربردهای آن، در ادامه مطلب همراه ما باشید.
مولیبدن چیست؟
بهتر است بدانید که عنصر مولیبدن، اولین بار در سال ۱۷۷۸ توسط یک دانشمند سوئدی به نام Carl Wilhelm Scheele کشف شد. اما، این عنصر تا سال ها پس از کشف فقط در سطوح آزمایشگاهی مورد استفاده قرار می گرفت. پس از آن، اولین بار از این عنصر در جنگ جهانی اول برای افزایش مقاومت فولاد، استفاده کردند. در واقع، در آن زمان از این عنصر در ساخت زره های نظامی، موتورهای هواپیما و... این عنصر کاربرد داشت. وزن عنصر مولیبدن، در مقایسه با عناصر مشابه، بسیار سنگین بوده و می تواند در برابر حرارت های بالا، مقاومت نماید. رنگ این عنصر سفید مایل به خاکستری است که در برخی از مواقع نقره ای درخشنده و یا خاکستری تیره نیز می باشد. عنصر مولیبدن، در مقایسه با سرامیک از failure tolerance و چکش خواری بالایی برخوردار بوده و از نظر قیمت، همواره از تانتالیوم و نیوبیوم ارزانتر می باشد.
ویژگی های عنصر مولیبدن کدامند؟
عنصر مولیبدن دارای ویژگی های منحصر به فردی است که تعدادی از آن ها شامل موارد زیر می باشند:
• استحکام عالی و پایداری مکانیکی فوقالعاده در دماهای بسیار بالا
• انعطافپذیری بالا و شکل پذیری آسان
• رسانایی حرارتی و الکتریکی بالا
• مقاومت به خوردگی
• مقاومت بالایی در برابر آب دریا و آب نمک
• مقاومت در برابر اسیدهای احیا کننده
• قابلیت تحمل بار در دمای تا 1600 درجه سانتیگراد
• فشار بخار کم در دمای بالا
• ضریب انبساط حرارتی پایین
• محافظت در برابر ذرات با انرژی بالا
عنصر مولیبدن چه کاربردهایی دارد؟
این عنصر، بنا به ویژگی های ذکر شده در بخش پیشین، دارای کاربردهای گسترده ای در صنایع مختلف می باشد. تعدادی از اصلی ترین کاربردهای عنصر مولیبدن، شامل موارد هستند:
در صنعت فولادسازی
عنصر مولیبدن، همواره به عنوان یکی از عناصر آلیاژی مهم در تولید فولاد و الخصوص در تولید استیل ضدزنگ مورد استفاده قرار می گیرد. زیرا، این عنصر می تواند خواص مقاومتی، خواص مکانیکی، مقاومت در برابر خوردگی و سختی پذیری محصولات فولادی را به شدت افزایش دهد. علاوه بر این، در صورتی که عنصر مولیبدن به محصولات فولادی اضافه شود، می تواند منجر به افزایش مقاومت در برابر حرارت، مقاومت در برابر زنگ زدگی و... شود. لذا، همواره از این عنصر در صنعت فولاد سازی برای ساخت محصولات مختلفی استفاده می کنند که تعدادی از آن ها عبارتند از:
• قطعات استیلی توربین های بخار و گاز
• در ساخت میلگرد استیل 316
• در ساخت میلگرد استیل ۴PH-17
• در ساخت لوله استیل و انواع ورق های استیل
در صنعت جوشکاری
الکترودهای جوشکاری این عنصر، همواره عمر طولانیتر و پایداری بیشتری دارند که همین امر باعث شده تا بتوان از این عنصر در صنعت جوشکاری استفاده کرد. البته، علاوه بر این مسئله، الکترودها عنصر مولیبدن، در جوشکاری بسیار ضخیم بوده و درت تحمل دمای بالا را دارند؛ لذا، به عنوان الکترود محافظ به کار میروند. همچنین این عنصر، برای بهبود عمر و کیفیت ابزارهای برش و جوشکاری نیز مصرف می شود.
در صنعت پزشکی
یکی دیگر از کاربردهای عنصر مولیبدن، در صنعت پزشکی است که اغلب از آن برای تولید بسیاری از داروهای شیمیایی استفاده می کنند. در واقع، یون های این عنصر در درمان برخی بیماری های گوارشی و برخی اختلالات سلولی مفید بوده و به همین خاطر در این صنعت کاربرد دارند. علاوه بر این، از ترکیب های مولیبدن در روش های جدیدی از جمله MRI و CT برای تشخیص برخی بیماری های قلبی عروقی و سرطان، استفاده می کنند. کاربردهای این عنصر مختص موارد ذکر شده نبوده و در صنعت پزشکی از آن استفاده های دیگری نیز می کنند که شامل موارد زیر می باشند:
• پروتزهای مولیبدن
• ابزار جراحی
• رادیوگرافی
• درمان سرطان
• دستگاه های قلب ساز
در صنعت خودرو سازی و الکترونیک
در بخش های مختلف صنعت خودروسازی نیز از مولیبدن استفاده می شود. زیرا، افزودن این عنصر به آلیاژها سبب می شود تا مقاومت محصولات به حد زیادی افزایش یافته و در برابر سایش، مقاومت بالایی داشته باشند. علاوه بر این، قطعات خودرو می توانند بار زیادی را تحمل کرده و شکل پذیری آن ها نیز آسان می شود. لازم به ذکر است تا بدانید که مولیبدن به علت مقاومت دمایی بالا و ضریب انبساط گرمایی پایین خود، در صنعت الکترونیک نیز مورد استفاده قرار می گیرد. در این صنعت الخصوص در بخش هدایت لایه های فلزی در ترانزیستور نازک فیلم، از این عنصر استفاده می کنند. همچنین، از گذشته تا به امروز، عنصر مولیبدن برای ساخت لامپ استفاده شده و کاربرد گسترده ای دارد. البته، در این صنعت کاربردهای دیگری نیز دارد که عباترند از:
• برای ساخت المنت های گرمایشی
• برای ساخت محافظ های تشعشع حرارتی
• برای ساخت ابزارهای کوره
آشنایی با بزرگترین معادن مولیبدن جهان
به خاطر داشته باشید که سنگ معدن اصلی مولیبدن مولیبدنیت، دی سولفید مولیبدن می باشد که در سال 2021 بیشترین میزان تولید آن در کشور چین بوده است. اما، به جز چین کشورهای دیگری نیز دارای معادن این عنصر هستند که به ترتیب شامل موارد زیر هستند:
• چین
• شیلی
• ایالات متحده
• پرو
• مکزیک
• ارمنستان
• مغولستان
• روسیه
• کانادا
• ایران
قیمت مولیبدن چقدر است؟
قیمت مولیبدن، هموراه تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار دارد و نرخ آن در سال 2021 با افزایش تقاضای فلزات صنعتی، بهبود یافته است. نرخ این عنصر وابسته به قیمت مس بوده و براساس نرخ مس، افزایش یا کاهش پیدا می کند. برخی از مهم ترین عوامل اثر گذار بر قیمت مولبیدن، عبارتند از:
• تقاضای بازار: یکی از مهم ترین عوامل اثر گذار بر قیمت این عنصر، میزان تقاضای بازار است. همواره برای مصرف مولیبدن در صنایع مختلف، مانند: صنعت خودروسازی، هوافضا، صنایع الکترونیک، صنایع نفت و گاز و… تقاضای زیادی وجود دارد. لذا، طبیعتا هر چه میزان تقاضا بالاتر باشد، قیمت آن نیز افزایش خواهد یافت.
• عرضه مولیبدن: میزان عرضه مولیبدن در بازار نیز جزء اصلی ترین عوامل اثر گذار بر قیمت این عنصر است. به همین خاطر، در صورتی که تولید و عرضه مولیبدن کم باشد، قیمت آن نیز به طور قابل توجهی افزایش خواهد یافت.
• کیفیت مولیبدن: کیفیت و خلوص مولیبدن نیز ممکن است باعث کاهش یا افزایش قیمت این عنصر باشند. در واقع، هر چه کیفیت عنصر مولیبدن بیشتر باشد، قیمت آن نیز بیشتر خواهد بود.
خلاصه مطلب
ما در این بخش از مطلب تلاش کردیم تا شما را با عنصر مولبیدن آشنا کرده و هر آن چیزی که باید در رابطه با آن بدانید را بیان نماییم. به یاد داشته باشید که علاوه بر کاربردهای ذکر شده، از این عنصر در صنعت نفت بعنوان کاتالیزور، بخصوص درکاتالیزورهایی برای جابجایی سولفورهای آلی از محصولات نفتی و... نیز استفاه می شود. همچنین، از عنصر مولیبدن به عنوان ماده الکترودی در کوره های ذوب شیشه نیز استفاده می کنند و با این کار مقاومت شیشه ها را در برابر خوردگی، افزایش می دهند. اگر سوالی در این زمینه دارید و یا می خواهید اطلاعات بیشتری کسب کنید، می توانید با همکاران ما در ارتباط باشید.
