بحران بازار فولاد؛ چرخه معیوب رکود تقاضا و تولید انبوه کارخانه ها

بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد که هفته گذشته و همزمان با ادامه روند تولید محصولات فولادی توسط کارخانه‌های بزرگ، قیمت برخی کالاها کاهش‌یافته یا همچنان ثابت باقی‌مانده است. به گزارش سایت فولاد فیدار، شرایط حاکم بر بازار آهن‌آلات ایران، همچنین تهدیدهای امنیتی مانند: جنگ و اختلافات سیاسی می‌تواند سیگنال‌های مختلفی را از آینده بازار وسیع فولاد در اختیار فعالان این عرصه قرار دهد. در چنین شرایطی، سؤال اصلی که مطرح می‌شود، این است که می‌توان انتظار داشت در روزهای آینده روند بازار تغییر کند؟ یا دور باطل رکود تقاضا قرار است برای مدت طولانی‌تری ادامه یابد؟ 

گرفتاری در تله رکود؛ علی‌رغم شکوفایی تولید 

اغلب کارشناسان حوزه آهن‌آلات در این مورد اتفاق‌نظر دارند که بحرانی که هم اکنون گریبان بازار را گرفته؛ صرفاً مربوط به نتایج جنگ یا تهدیدهای امنیتی ایران نیست. عامل اصلی که در حال حاضر بازار فروش محصولات فولادی را در شرایط رکود قرار داده، کاهش تقاضای داخلی، تولید بیش از ظرفیت کشور و آمار بسیار پایین صادرات است. هم‌اکنون، ظرفیت تولید فولاد کشور حدود 50 میلیون تن تخمین زده می‌شود که بیش از 60% آن به صادرات انواع محصولات این حوزه وابسته است. آثار جنگ، تحریم و عدم دسترسی به بازار جهانی، سبب شده تا حجم بسیار وسیعی از تولیدات، بدون استفاده باقی بماند. 
متأسفانه، اغلب تولیدکنندگان بزرگ کشور، زیر بار فشار حجم زیادی از بدهی‌های معوقه قرار دارند. علی‌رغم چنین موانعی، بسیاری از کارخانه‌های بزرگ روند تولید محصولات خود را بی‌درنگ ادامه می‌دهند. خط تولید کارخانه‌های محصولات فولادی به‌صورت شبانه‌روزی فعال است؛ اما عدم وجود تقاضا سبب شده تا محصولات تولید شده یا در انبار شرکت‌ها ذخیره شوند یا باقیمت‌های پایین و غیررسمی در بازار توزیع شوند. 
باوجود رشد هزینه‌های تولید، این موانع سبب عدم افزایش قیمت محصولات در بازار شده و حتی در برخی کالاها، قیمت‌ها را نسبت به هفته گذشته کاهش داده است. قیمت میلگرد بین 36 تا 38.500 باقی‌مانده است و قیمت تیرآهن نیز در سایزهای مختلف بین 50 تا 200 هزار تومان کاهش داشته است. وضعیت موجود نیز کارخانه‌ها را ناچار می‌کند تا تولید خود را با حاشیه سود صفر یا زیان، همچنان ادامه دهند تا اشتغال کارگران حفظ گردد. 

شکاف عمیق بین ظرفیت اسمی و عملکرد واقعی بازار آهن

بررسی تفاوت بین ظرفیت اسمی و عملیاتی بازار آهن، موضوع مهم دیگری است که باید به آن پرداخته شود. متأسفانه، کشور ما بدون مطالعه و باتکیه‌بر پروژه‌های بزرگ، ظرفیت تولید فولاد را افزایش داده است، در حالی که زیرساخت‌های کلیدی مانند: تأمین انرژی، رونق فروش داخلی و ایجاد شبکه‌های مختلف تجاری برای صادرات محصولات هم‌زمان با این اقدام، پیش نرفته‌اند. به همین خاطر، میزان زیادی از ظرفیت‌های بالقوه بازار فولاد، تنها به‌صورت اسمی و روی کاغذ وجود دارد، اما در واقعیت، امکانات مناسب برای بهره‌برداری و شکوفایی آن‌ها (کاهش تقاضای داخلی و خارجی) وجود ندارد. 

ثبات عجیب قیمت آهن‌آلات؛ آیا بازار در انتظار یک محرک است؟

در حال حاضر، در بازار آهن‌آلات عرضه کالاها بسیار بیشتر از تقاضا است و این عامل نوعی عدم تعادل ایجاد کرده است. البته باید اشاره کنیم که چنین پیشامدی، ناشی از رونق بخش تولید کشور نیست، بلکه حاکی از رکود تقاضا و انباشته‌شدن کالاها به‌صورت ناخواسته است. خریداران بخش خصوصی یا توانایی مالی لازم برای خرید کالاها را ندارند یا همچنان به کاهش مجدد قیمت‌ها چشم دوخته‌اند. خریداران دولتی نیز به دلیل وضعیت بی‌ثبات پروژه‌های عمرانی و همچنین ملاحظات مربوط به محدودیت بودجه، به‌صورت پیوسته در بازار خرید نمی‌کنند. 
در چنین شرایطی، فعالان بازار آهن‌آلات انتظار دارند که دولت به‌صورت کوتاه‌مدت و هدفمند در بازار مداخله نماید تا از توقف فرایند تولید کارخانه‌های تولید محصولات فولادی جلوگیری کند. پیاده‌کردن استراتژی‌هایی مانند: ایجاد LC داخلی کوتاه‌مدت، فروش نسیه و با ضمانت دولتی، همچنین صدور اوراق بدون بهره می‌تواند تا حدودی گره از مشکلات بازار باز کند. البته چنانچه این استراتژی‌ها در زمان مناسب و به‌سرعت اجرایی نشوند، عدم نقدینگی، تولیدکنندگان را ناچار به تعطیلی واحدهای تولیدی می‌سازد. 

چرخش آرام و تدریجی قیمت محصولات فولادی

اگرچه انتظار می‌رود که در هفته‌های آینده، رونق نسبی به بازار آهن‌آلات بازگردد، اما تغییر روند رکود، بیش از هر چیزی به تحولات بیرونی نیاز دارد. رفع تحریم‌ها و بازگشایی مرز صادرات کالاها، آغاز مجدد پروژه‌های عمرانی، بازگشت امنیت روانی به جامعه و همچنین اجرای برخی اصلاحات اساسی در تأمین انرژی و عرضه محصولات، می‌تواند جان تازه‌ای به چرخه تولید بدهد. فقدان این عوامل سبب می‌شود، رکود بازار آهن برای مدت طولانی‌تری ادامه یابد. تناقضات موجود در بازار آهن به اصلاحات اساسی مانند هماهنگی بازار با ظرفیت‌های تولید و تأمین انرژی نیازمند است.